İran’daki savaş, doğal gaz ve helyum tedarikinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle küresel çip arzını ciddi şekilde tehdit ediyor. Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda, bu tehdit daha da büyüyor. Şu anda savaş, büyük ölçüde Ortadoğu ile sınırlı kalsa da, ekonomik etkileri dünya genelinde hissedilmeye başlandı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlar, petrol ve doğal gaz gibi enerjide ciddi fiyat artışlarına yol açtı. Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, dünya genelinde bilgisayar çipi üretimi ve tedarikini olumsuz yönde etkiliyor.
Çip endüstrisi, küresel bir ağ içinde işleyen ve karmaşık bir yapı içeriyor. Bu, bazı ülkelerin belirli alanlarda uzmanlaşmasına neden oluyor. Örneğin, Körfez ülkeleri özel hammaddelerin sağlanmasında öne çıkarken, ABD çip tasarımında lider konumda bulunuyor. Tayvan ve Güney Kore gibi Asya ülkeleri ise modern çip üretiminde uzmanlaşmış durumda. Consorsbank’ın Baş Analisti Jochen Stanzl, çip sektörünün dünya çapında öylesine iç içe geçmiş olduğunu belirtiyor ki, tedarik konusunda tek bir ülkeden bile vazgeçmenin imkansız olduğunu vurguluyor. Stanzl, Ortadoğu’nun petrol ve doğal gazına, Katar’ın ise helyumuna bağımlılığın kritik bir öneme sahip olduğunu ifade ederek, “Eğer bu kaynaklar kesilirse, tüm sistem çöker” diyor.
Danışmanlık şirketi PwC Strategy’den Tanjeff Schadt, mevcut durumun henüz çok tehlikeli bir aşamaya gelmediğini belirtse de, Güney Koreli çip üreticilerinin helyum gibi önemli malzemelerin tedarik zincirinde aksamalar yaşanabileceği konusunda uyardığını söylüyor. Helyum, doğal gazın işlenmesi sırasında elde edilen bir yan ürün ve çip üretiminde vazgeçilmez bir madde. Uzman Jochen Stanzl, “Helyumun yarısı ABD’den geliyor ancak ABD bu kaynağa da ihtiyaç duyuyor” şeklinde uyarıyor. Diğer ülkeler ise, doğal gaz işleme süreçlerinde helyum üreten ve küresel üretimin yaklaşık yüzde 40’ını elinde bulunduran Katar’a bağımlı konumda. Ancak, Körfez’deki çatışmalar nedeniyle Katar’ın doğalgaz üretimi azalmış durumda. Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılmasıyla durum daha da kritik hale geldi ve bu, dünyaya daha az doğalgaz, petrol ve helyumun ulaştırılması anlamına geliyor.
“Modern çiplerin yaklaşık yüzde 90’ı Tayvan’da üretiliyor” şeklinde vurgulayan PwC’den Tanjeff Schadt, Tayvan’ın küresel çip tedarikindeki önemli rolünü de ortaya koyuyor. Katar’dan gaz sevkiyatının yapılmaması durumunda, “Tayvan, enerji kullanımını kısıtlamak zorunda kalabilir” endişesi artıyor. BNP Paribas Bankası Baş Yatırım Stratejisti Stefan Kemper, TSMC’nin Tayvan’daki enerji tüketiminin yüzde onunu karşıladığını ve bu durumun enerji kısıtlamalarından en çok etkileneceğini belirtiyor. Sonuç olarak, dünya genelinde çip arzının azalacağı veya çip fiyatlarının önemli ölçüde artacağı öngörülüyor. Hem durumun kötüleşmesi hem de yüksek maliyetler, küresel ekonomiyi olumsuz yönde etkileyecek gibi görünüyor.
